Menu
Współczesna neurobiologia coraz wyraźniej odchodzi od myślenia o człowieku jako o „mózgu zamkniętym w czaszce”. Coraz więcej uwagi poświęca temu, jak mózg, ciało, emocje i relacje tworzą jeden dynamiczny system. To bardzo interesujący punkt spotkania z terapią Gestalt, która od początku zwraca uwagę na człowieka jako całość, jego doświadczenie cielesne oraz sposób, w jaki pozostaje on w kontakcie ze swoim otoczeniem.
Jednym z ważnych pojęć współczesnej neurobiologii jest interocepcja, czyli zdolność organizmu do odbierania i interpretowania sygnałów płynących z własnego ciała. Przyspieszone bicie serca, napięcie mięśni, ścisk w żołądku, zmiana oddechu czy poczucie ciepła nie są jedynie fizjologicznym tłem naszych przeżyć. Współtworzą sposób, w jaki odczuwamy emocje, bezpieczeństwo i samych siebie. Badania nad interocepcją coraz częściej pokazują również jej znaczenie w psychoterapii i regulacji emocji.
To pokazuje, dlaczego w terapii Gestalt tak ważne jest pytanie: „Co dzieje się z tobą teraz?” Nie chodzi wyłącznie o nazwanie emocji. Możemy sprawdzić, jak doświadczenie pojawia się w całym organizmie. Co dzieje się z oddechem, kiedy mówisz o swoim partnerze? Co czujesz w ciele, kiedy ktoś się z tobą nie zgadza? Co pojawia się tuż przed tym, kiedy zaczynasz się wycofywać albo zgadzasz się na coś, czego wcale nie chcesz?
Z perspektywy neurobiologii takie sygnały są istotną częścią informacji, na podstawie których organizm orientuje się w sytuacji. Z perspektywy Gestalt są częścią aktualnego doświadczenia człowieka. Oba spojrzenia prowadzą więc w podobnym kierunku: zanim spróbujemy coś zmienić, warto najpierw zauważyć, co właściwie się dzieje.
Ma to znaczenie również wtedy, kiedy samo rozumienie problemu nie przynosi oczekiwanej zmiany. Możemy przecież doskonale wiedzieć, że obecna sytuacja nie jest już zagrożeniem, a mimo to reagować napięciem, lękiem czy wycofaniem. Wiedza jest wtedy jednym poziomem doświadczenia, podczas gdy ciało i emocje funkcjonują według innych, często starszych wzorców.
Psychoterapia może być miejscem, w którym te wzorce stają się bardziej zauważalne. Nie tylko poprzez opowiadanie o przeszłości, ale również poprzez obserwowanie tego, co wydarza się w relacji terapeutycznej. Można na przykład zauważyć, że właśnie zaczynamy zmieniać temat, kiedy pojawia się wstyd, że trudno nam powiedzieć „nie”, kiedy terapeuta czegoś od nas oczekuje, albo że automatycznie się uśmiechamy, choć w środku czujemy złość. To nie są jedynie informacje o przeszłości. To doświadczenia, które pojawiają się tu i teraz i dlatego można się im przyjrzeć.
W tym miejscu ważna staje się również relacja. Współczesna neuronauka coraz częściej bada nie tylko pojedynczy mózg, ale także to, co dzieje się pomiędzy ludźmi. Badania nad synchronią interpersonalną pokazują, że podczas kontaktu mogą pojawiać się wzajemne dostrojenia dotyczące zachowania, fizjologii czy procesów związanych z emocjami. W psychoterapii obserwuje się związki pomiędzy taką synchronią a jakością relacji terapeutycznej.
To dobrze współgra z Gestaltowym rozumieniem kontaktu. Człowiek nie istnieje w oderwaniu od relacji i środowiska. To, kim jesteśmy i jak się czujemy, zmienia się w zależności od tego, z kim jesteśmy, co dzieje się wokół nas i jakiego rodzaju kontakt nawiązujemy. Dlatego terapia nie musi być jedynie miejscem, w którym analizujemy nasze relacje z innymi. Sama relacja z terapeutą może stać się przestrzenią, w której można doświadczyć innego sposobu bycia z drugim człowiekiem.
Neurobiologia pokazuje, że ciało, emocje, świadomość i relacje są ze sobą znacznie bardziej powiązane, niż sugerowałby prosty podział na „psychikę” i „ciało”. Współczesne badania nad ucieleśnieniem i relacyjnym charakterem ludzkiego doświadczenia coraz mocniej podkreślają tę zależność.
Być może dlatego jednym z najważniejszych pytań w terapii nie jest wcale „co jest ze mną nie tak?”, a „co się ze mną dzieje?”. To pytanie otwiera przestrzeń na ciekawość zamiast oceniania siebie. Pozwala zauważyć, co robi nasze ciało, jakie emocje się pojawiają, czego potrzebujemy i jak wchodzimy w kontakt z innymi.
A kiedy zaczynamy zauważać więcej, pojawia się również możliwość wyboru. Nie zawsze możemy zdecydować, co poczujemy. Możemy jednak coraz lepiej rozpoznawać własne reakcje i sprawdzać, czy nadal służą nam w obecnym życiu. Właśnie w tym miejscu neurobiologia i Gestalt spotykają się w szczególnie ciekawy sposób: zmiana zaczyna się nie od walki ze sobą, lecz od coraz pełniejszego kontaktu ze swoim doświadczeniem.
